دکتر بهرام امیراحمدیان


جشن نوروز در استان سغد تاجیکستان، روز 8 ماه مارس آغاز می شود که مراسم نوروزی در این بخش با دیگر مناطق تاجیکستان تفاوت دارد. نخستین سننی که به این جشن در این منطقه آغاز می بخشد، آیین نوروزی با نام "سر سال" یا جشن فرا رسی بهار محسوب می شود. در این روز، بخشی از قطعه زمین کشت انتخاب می شود تا پیرمردی قبل از آغاز بزم ساز و موسیقی به زمین دانه امید بپاشد و همگی دست دعا بردارند.

این آیین به باور مردم حاصل کشت را در سال نو فراوان می کند. در مناطق کوهستان از این جشن با نام "جفت براران" یاد می کنند. در روزهای اول مارس کدبانوها دانه های گندم را برای درست کردن سبزه در ظرفها می گذارند تا اینکه تا جشن دوم و بزرگتر نوروز در 21 مارس این گندم نیش بزند و سبز شود. زیرا جشن نوروز تاجیکان بدون سبزه گندم که در تهیه سمنو از آن استفاده می شود، صورت نمی گیرد.

روز 21 مارس روزی که کلیه مردم تاجیکستان فرارسی سال نو خورشیدی را جشن می گیرند، ساکنان این کشور برای بار دوم از نوروز تجلیل به عمل می آورند. سغدیها نیز به مثل ساکنان مناطق مختلف تاجیکستان معتقدند که نوروز را حتما باید با لباس نو استقبال کرد، در این صورت به باور مردم، تمام سال صفا و نور و ضیا زندگی آنها را لبریز خواهد گردانید.

در آستانه فرا رسیدن نوروز آنها به منازل همدیگر می آیند و به دوستان و پیوندان هدیه ها می دهند. اما آیین دیگر نوروزی که همزمان صورت می گیرد آوردن غذاهای جشنی به خانه های همدیگر است که در سغد با نام "آش عوضکنان" معروف است. چون حالا در تاجیکستان غذای معروف سنتی تاجیکان پلو است، بیشتری از ساکنان سغد در شب نوروز به خانه های همدیگر از همین نوع غذا می فرستند. بیشتر مراسم نوروزی ساکنان شمال کشور عمدتا در میدانهای فراخ و باغهای سرسبز و گلپوش برگزار می شود.

صبح روز جشن نوروز آنها خان نوروزی را با هفت سین و یا هفت شین می آرایند و همان صبح صدای غلغله دار کرنایها آنها را به جشنگاه دعوت می کنند. دوشیزه ای با لباس سفید یا سبز که سمبول پاکی و بهار است، در جمع مردم در جشنگاه از آمدن بهار و رسیدن نوروز خبر می دهد. در جریان بزمهای رقص و ترانه خوانی، سیر باغ و گلگشتها، در ایام نوروز چند مراسم خاصی هست که نیز در فرهنگ اجدادی به میراث مانده است.

سمنوپزی، مسابقات ورزشی سنتی و بازیهای مختلف با کبک و خروس و اسب دوانی و چوگانبازی از ویژگیهای جشن نوروز در سراسر تاجیکستان است که در استان سغد نیز همه ساله با شکوه خاصی در میدانهای نوروزی صورت می گیرد.
باید گفت که در نوروز هدیه ها و پیشکشهایی که برای غالبان مسابقات آماده می شود بطور غیرمعمولی گرانبها هستند و این امر ذوق مردم را برای شرکت در این بازیها بیش از پیش می افزاید.

مراسم نوروز در کولاب

من در 21 مارس سال 2001 در روز عید نوروز در شهر كولاب از استان تاریخی ختلان در جنوب تاجیكستان مهمان بودم‌. در آنجا مراسم بسیار باشكوهی برای برگزاری نوروز و آغاز سدة نو ترتیب یافته بود. مراسم با موسیقی محلی و نواختن كُرنا (از جنس برنز و به بلندی حدود دو متر) و رقص و نمایش رویش زمین و بیدار شدن جهان و آغاز گرما و فرا رسیدن بهار آغاز شد، «بُزكِشی‌» و كُشتی پهلوانان‌، و اسب تازی و سوارکاری برقرار بود و تعداد زیادی چوگان بازی می کردند و افراد بی شماری در پیرامون این میدانهای ورزشی گرآمده بودند.

طبق بررسی به عمل آمده‌، در تاجیكستان نوروز را كوتاه ولی باشكوه جشن می‌گیرند. نخست اینكه سال تحویل مفهومی ندارد. سپس‌، روز اول نوروز را در تمام تاجیكستان به صورت جشن عمومی برگزار می‌كنند. در هر منطقه‌ای‌، خواه شهر، روستا یا محله‌، محل اجتماع نوروزی وجود دارد. مردم منطقه با پوشیدن لباسهای نو، در این مراسم شركت می‌جویند. بدین ترتیب كه دختران و زنان بهترین لباس خود را می‌پوشند (كه معمولاً ابریشمی است و رنگارنگ‌) و آرایش می‌كنند و تازه عروسها و تازه دامادها با لباس عروسی در جشن شركت می‌كنند. محلی كه مراسم نوروز در شهر كولاب در آن برگزار می‌شد، در شمال شهر در دامنه تپه‌ای در محل یك شركت تعاونی كشاورزی روستایی بود به مساحت شاید چندصد هكتار. در مسیر راه ورودی‌، در سمت چپ‌، غرفه‌هایی (بدون دیوار) ردیف شده بودند كه فقط پشت آنها پوشیده بود و بر روی این دیوارها قالی و قالیچه و روتختی‌های سوزن‌دوزی شده محلی زنان تاجیك با نقش و نگار "مبارك‌" ، "سال نو مبارك‌" ، "نوروز عجم مبارك‌"، "هر روزتان نوروز، نوروزتان پیروز" آراسته شده بود.

در تمام خیابانها، سردر ساختمانهای بلند و خلاصه هرجایی كه امكان داشت‌، شعارهای نوروزی به چشم می‌خورد كه بر بستر پارچه‌های سفید با رنگ آبی یا قرمز، شعار مباركباد نوشته بودند. در هریك از این غرفه‌ها، كه حدود 12 متر مساحت داشت‌، تعدادی متشكل از زن‌، مرد، دختر، پسر، كودك شیرخوار (معمولاً در گهواره‌) نشسته بودند و نمایشی از زندگی سنتی را همراه با سوغاتی‌ها و سفره هفت‌سین (یا هفت شین‌) اجرا می‌كردند.

در تمام این غرفه‌ها تعدادی نوازنده محلی برنامه اجرا می‌كردند و دیگرانی كه دستشان به كاری بند نبود می‌رقصیدند. تهیه كره از دوغ‌، پخت نان‌، نمدمالی‌، نگهداری بچه‌، ریسیدن نخ‌، پارچه‌بافی‌، تهیه ابزارآلات كشاورزی‌، تهیه و ساخت سازهای محلی (یك دو تار در یكی از این غرفه‌ها به من هدیه كردند)، جدا كردن تخم پنبه از غوزه‌، سوزن‌دوزی و گلدوزی بر روی پارچه و نیز صنایع دستی‌، نمایش انواع نانها، و خلاصه هزاران مورد دیگر، از جمله نمایشهای مردمی و زنده‌ای بود كه دیده می‌شد. مراسم عروسی سنتی در چندین غرفه به نمایش گذاشته شده بود و عروسی‌ها را به این محل منتقل كرده بودند. عروس‌ها، لباس‌های سفید و تاجی بر سر و آرایش شده و زیبا بر پای سفره عقد نشسته و زنان بدور او حلقه زده و شال ابریشمی سفیدی بر سر او گرفته بودند (تقریباً شبیه قندساییدن بر سر عروس در ایران‌). نان و شیرینی تعارف می‌كردند، سمبوسه می‌آوردند و سومَنَك (سمنو) تعارف می‌كردند. سمنوها بسیار خوشمزه و شیرین بود.

در كنار و در روبروی این مراسم‌، در میدان سرسبزی‌، مردان و جوانان در حال سواركاری بودند و بازی محلی و بسیار پرشور خود "بُزكشی‌" را انجام می‌دادند و دلاوریهای خود در تاخت و تاز را برخ دختران می‌كشیدند.

برای انجام نمایش نوروزی سایبانهایی از چادر برافراشته و در زیر آن صندلی چیده بودند. برنامه با رقص و آواز محلی اجرا شد و سپس مراسم نوروزی آغاز گردید. ابتدا، صحنه به عنوان یك زمین بكر در نظر گرفته شده است‌، سپس دهقانی به صحنه می‌آید و شروع به آماده كردن زمین با كج بیل می‌كند. ردیف گیاهان (غلات‌) با دخترانی كه لباس سبز پوشیده و به ردیف پشت سر هم بر روی زمین سجده كرده‌اند، نمایش داده می‌شود. حدود 10 ردیف از این دختران ایجاد شده است‌. رعد و برق می‌زند، باران می‌بارد (اجرای این صداها با نوار و از بلند گو پخش می شود) و گیاهان (دخترتن سبز پوش‌) آرام‌آرام‌، با حركت موزون‌، سر از خاك بیرون می‌آورند.

دهقان آواز می‌خواند و سپاس یزدان را بجای می‌آورد. دختران سرپا می‌ایستند و می‌رقصند و دختران دیگری در حلقه‌هایی در اطراف صحنه ظاهر می‌شوند و با لباسهای رنگارنگ نمودی از گلهای صحرایی را به نمایش می‌گذارند. گروه دیگری از دختران با شنلهای آبی‌رنگ در حالی كه شنلهای خود را باو می‌دهند از كنار صحنه می‌گذرند (نمایش ابر گذرا). شادمانی‌ها به مناسبت فرا رسیدن بهار آغاز می‌شود. ساز و دهل می‌زنند آواز بهاریه می‌خوانند.

در این هنگام ملكه بهار (دختری زیبا با پیراهن سپید بلند; در ایران میر نوروزی‌) از كوهها (از بالای جایگاه‌، از تپه‌ای كه بر بلندی آن مجسمه عظیمی از شاه اسماعیل سامانی برافراشته شده است‌) خرامان خرامان پایین می‌آید و در عقبه آن‌، دختران با پیراهنهای رنگارنگ‌، در حالی كه هرچهارنفر، از چهار گوشه پارچه سوزن‌دوزی شده رنگین و پر نقش و نگار (روتختی‌) گرفته اند، و نمایشی از مزارع پر گل و رنگارنگ را اجرا می كنند، بدنبال ملكه بهار در حركتند و تداعی رُستن گلهای رنگین صحرایی در پی آمدن عروس (ملكه بهار) را در بیننده ایجاد می‌كنند. ملكه بهار هنگامی كه به كنار جایگاه ما می‌رسد می‌ایستد، خوش‌آمد می‌گوید و تعظیم می‌كند.

سپس به جایگاه می‌رود و در پشت تریبون قرار می‌گیرد و با لهجه شیرین تاجیكی می‌گوید كه من ملكه بهارم‌، رسیدن بهار را به شما اعلان می‌دارم‌. رقص و پایكوبی شدت می گیرد و شادی و سرور به اوج می رسد. اسب‌سواران می‌آیند، هر كاروانی از اشتران (كه با پوشاندن روكشی شتری رنگ به دو نفر جوان كه در پشت سر هم قرار گرفته‌اند و نفر جلویی گردن و سر شتر را كه از تخته درست كرده‌اند، در دست دارد) وارد می‌شوند. هنگامه عظیمی برپا می شود و مراسم تا هنگام غروب ادامه می یابد. در پس غروب خورشید مردم به خانه های خویش باز می گردند تا دید و بازدیهای خود را انجام دهند.




طبقه بندی: فرهنگ و هنر، هویت،
برچسب ها: ایران فرهنگی، نوروز، تاجیکستان،

تاریخ : شنبه 7 فروردین 1395 | 10:51 ق.ظ | نویسنده : شقایق حیدری | نظرات

 جمهوری اسلامی ایران به همراه 11 کشور دیگر شامل عراق، افغانستان، هند، قزاقستان، پاکستان، تاجیکستان، قزاقستان ترکمنستان، ازبکستان، آذربایجان و ترکیه جشن مشترک نوروز باستانی را در مقر اصلی سازمان ملل برگزارکردند.

در این مراسم که علاوه بر ایرانیان مقیم نیویورک، برخی از سفرا و دپیلمات های کشورهای مختلف جهان حضور داشتند، یان الیاسون معاون دبیرکل سازمان ملل به همراه سفرای کشورهای حوزه نوروز طی سخنانی دیدگاههای خود را در خصوص این آیین کهن و باستانی بیان کردند.

الیاسون به نمایندگی از دبیرکل سازمان ملل در این مراسم با اشاره به تقارن عید نوروز با نخستین روز بهار یاد آور شد که در چنین روزی میلیون ها نفر از مردم جهان به شادی و پایکوبی می پردازند .

وی با اشاره به این که در روز اول بهار نوزایی و تازگی طبیعت را جشن میگیریم و با نظاره آن به شادی می پردازیم این روز را روز یگانگی انسان و طبیعت نامید و بر این نکته تاکید کرد که شادی چیزی است که بخصوص در این روزگار مردم جهان بشدت به آن نیاز دارند.

معاون دبیر کل سازمان ملل گفت :بهار لحظه به صلح رسیدن با طبعیت و بازتابی از امیدها و الهامات مشترک ما و آرزوی مشترک مان به صلح و تفاهم و عدالت بین المللی است.

ادامه مطلب

طبقه بندی: هویت، سیاست خارجی،
برچسب ها: ایران، نوروز، ایران فرهنگی، جشن،

تاریخ : سه شنبه 5 فروردین 1393 | 10:10 ق.ظ | نویسنده : شقایق حیدری | نظرات

(متن کامل گفتگو با احمد مسعود، پسر احمدشاه مسعود با مجله ی ایران بزرگ)


1898804_424527911012629_515247214_o

● با درود. نخست از فعالیت های تان بگویید.

+++ با عرض سلام و درود فراوان خدمت تمام خوانندگان عزیز مجله، چند سالی می شود که دور از خانواده مشغول تحصیل هستم.

● شما در شرایط سخت جنگ در افغانستان زاده و بالیده شدید. از آن دوران چه به یاد دارید؟

+++ روزهای بسیار سختی داشتیم، باید بگویم از کودکی و حتی نوجوانی خویش چیزی نفهمیدم، حتی شاید کودکی سخت تر از مردم عادی داشتم، از لحاظ وضع زندگی با مردم عادی فرقی نداشتیم، روزهایی را به یاد دارم که نان گندم در دسترس نبود و مادرم مجبوری با آرد ذرت نان درست می کرد.
در حمله ی اول طالبان بالای پنجشیر که در نتیجه ی آن پنجشیر محاصره شد و هیچ راهی برای ورود مواد خوراکی و امکانات به داخل آنجا نبود، خوب به یاد دارم که در روز حتا یک وعده غذای ساده هم نداشتیم.

زندگی ما سخت تر از کودکان دیگر نیز بود چون به خاطر نام پدر مجبور بودم بیشتر مراقب باشم، بسیار پیام می آوردند که می خواهند مرا بربایند و به وسیله ی من فشار بیشتری روی پدرم بیاورند، بدون شک حضور پدر تمام آن سختی ها را برای من آسان می نمود، اگر چه بعد از وفات پدر وضع زندگی ما بهتر شد، ولی ای کاش نمی شد.
چرا که تلخی نبودش بر هر تلخی دیگر می چربید.



ادامه مطلب

طبقه بندی: هویت،
برچسب ها: هویت، زبان فارسی، ایران فرهنگی،

تاریخ : سه شنبه 29 بهمن 1392 | 08:22 ب.ظ | نویسنده : شقایق حیدری | نظرات

دکتر فرهود معتقد است که به جای فرار مغزها باید از فرار  ژن ها استفاده کرد و خطری که یک جامعه را تهدید می کند،‌ از دست رفتن ژن های هوشمند از جامعه است. صبح زود یکی از روزهای تابستان به مطب این متخصص ۷۵ ساله ژنتیک رفتیم تا به بهانه انتشار کتاب اخیرش « ایران فرهنگی» با او گفت و گو کنیم. پروفسور فرهود دکترای علوم طبیعی در زمینه ژنتیک و PhD انسان شناسی را از دانشگاه ماینس آلمان اخذ کرده و درجه پروفسوری در ژنتیک پزشکی را از دانشگاه مونیخ دریافت کرده است. ایشان بنیانگذار،  استاد و مدیر گروه ژنتیک انسانی دانشکده بهداشت‌ دانشگاه علوم علوم پزشکی تهران(۱۳۵۲-۱۳۸۲) است. دکتر فرهود غیر از زمینه تخصصی در زمینه اخلاق نیز فعالیت های متفاوتی داشته و عضو کمیته «اخلاق در ژنتیک پزشکی» سازمان جهانی بهداشت است. ایشان همچنین نگارش آثاری در زمینه فرهنگ،‌ادبیات و تاریخ ایران را عهده دار شده است. جلد نخست این آثار با عنوان «ایران فرهنگی» به تازگی منتشر شده است:

ایران فرهنگی در گفت و گو با دکتر داریوش فرهود


ادامه مطلب

طبقه بندی: هویت، مسائل ایران،
برچسب ها: ایران فرهنگی، اخلاق، فرهود، تاریخ، ادبیات، علوم انسانی،

تاریخ : یکشنبه 15 دی 1392 | 08:59 ب.ظ | نویسنده : شقایق حیدری | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic