داده های جدید نشان می دهد که حقوق زنان در خاورمیانه و شمال افریقا در عین حال که بهبود یافته، از تنگناهای مختلفی نیز برخوردار است

نویسندگان: والریا مکوفا، فریدا اندرسون، اکسل سانداستورم و عبدالهادی علیجلا

منبع: یور میدل ایست (http://www.yourmiddleeast.com)

تاریخ: 12 مارس 2015

مترجم: شقایق حیدری

مقارن با روز جهانی زنان در سال 2015، محققان «مؤسسه تنوع دموکراسی» (V-DEM) یافته های جدیدی در مورد توسعه حقوق زنان در خاورمیانه و شمال آفریقا را به اشتراک گذاشتند. این یافته ها نشان می دهد که اگر چه حقوق زنان و توانمندسازی آنها در سراسر منطقه هنوز هم از چالش هایی برخوردار است، می توان به روندهای مثبتی در برخی کشورهای خاص اشاره کرد.

«مؤسسه تنوع دموکراسی»، دارای یک پایگاه اطلاعات منحصر به فرد است که بزرگترین تلاش در نوع خود در رابطه با اندازه گیری تقریباً 400 جنبه مختلف مرتبط با دموکراسی از سال 1900 تا به امروز برای همه کشورها در جهان است. هدف از این پروژه ارائه اقدامات متنوع تر از توسعه دموکراتیک برای دانشمندان، پزشکان و سیاستگذاران با کمک بیش از 2500 کارشناس برای ارزیابی روند خاص مرتبط با هر کشور است. در این نوشتار، چند نمودار شامل بررسی روند تاریخی حقوق زنان در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و برخی کشورهای خاص در منطقه ارائه و تجزیه و تحلیل شده است.

کشورهای شمال آفریقا همانند خاورمیانه اغلب از نابرابری جنسیتی در جنبه های مختلف رنج می برند. شاخص های جدید «مؤسسه تنوع دموکراسی» تأیید می کند که هنوز راه طولانی برای دستیابی به برابری جنسیتی در منطقه وجود دارد. با این وجود، میانگین های آمارهای منطقه ای به خوبی مسیرهای متفاوتی که هر کشور پیموده را نشان نمی دهد.

به عنوان مثال، «مؤسسه تنوع دموکراسی» در نمودار شماره (1) شاخص توانمندسازی زنان را از 0 تا 1 رده بندی کرده است (در تمامی نمودارها نمره بالاتر نشان دهنده توسعه دموکراتیک بالاتر است). در این نمودار شاخص توانمندسازی زنان بین سال های 1940-2012 با رنگ خاکستری، خط کمی ضخیم تر، نشان داده است. توانمندسازی سیاسی با شاخص هایی مانند بحث آزاد در مورد مسائل سیاسی، مشارکت در سازمان های جامعه مدنی، آزادی تشکیل جنبش ها، حق مالکیت خصوصی، دسترسی به عدالت، آزادی از کار اجباری، برخورداری از نمایندگی در صنف روزنامه نگاران، و سهم برابر در توزیع کلی قدرت اندازه گیری شده است. یافته ها نشان می دهد که توانمندسازی زنان در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در طول این دهه ها با کندی بسیار افزایش یافته و همچنان در سطح پایین است.

با این وجود، این روند کلی، میزان متفاوت اندازه شاخص ها برای هر کشور را نادیده می گیرد. همچنین، نمودار شماره (1)، حاوی شاخص هایی برای برخی کشورها در خاورمیانه و شمال آفریقا و مقایسه آنها با میانگین کلی خاورمیانه و شمال آفریقا است. در تونس از اواسط دهه 1950 شاهد پیشرفت مداومی در رابطه با این شاخص ها بوده ایم. این کشور در واقع در مقایسه با کشورهای همسایه اش، رتبه یک در منطقه را با بالاترین نمرات توانمندسازی زنان بدست آورده و از میانه مقیاس عبور کرده است. این موضوع می تواند یکی از توضیحات احتمالی پاسخ به این سؤال باشد که چرا تونس نتایج متفاوتی از بهار عربی نسبت به سایر کشورهای منطقه به دست آورد.

نمودار شماره (1): شاخص توانمندسازی زنان در خاورمیانه و شمال افریقا

femaleempowerment.jpg

توضیح: نمودار بالا شاخص توانمندسازی زنان را بین سال های 1940-2013 برای الجزایر، مصر، عراق، عربستان سعودی و تونس به تصویر کشیده است. همچنین، نشان دهنده میانگین کلی توانمندسازی زنان در کل منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا است.

در مقایسه با کشورهای دیگر، عراق حتی شاهد کاهش شاخص توانمندسازی زنان بین سال های 1960 و 2000 بوده است و عربستان سعودی همچنان بدترین کشور در منطقه در زمینه برابری حقوق زنان با مردان است.

یکی دیگر از شاخص های مدنظر در این تحقیق اندازه گیری دسترسی به عدالت برای زنان است. این شاخص در نمودار شماره (2) که دوره زمانی 1970 تا 2014 را پوشش می دهد نمایش داده شده است و محدوده آن از 0 تا 4 است. خطوط این نمودار نشان می دهد که تونس بهترین کشور با نمرات نسبتاً بالا و ثابت در طول زمان است و حتی شرایط دسترسی زنان به عدالت در این کشور از سال 2010 بهبود یافته است. با این وجود، در سایر کشورها، روندهای نگران کننده ای مشاهده می شود. زنان در مصر تا حدودی از عدالت برابر نسبت به مردان تا حدود سال 2000 برخوردار بودند و از این زمان به بعد وضعیت بدتر شده است. داده ها نشان می دهد که در نتیجه بهار عربی در مصر اوضاع به طور قابل توجهی از سال 2012 روبه وخامت گذاشته است؛ اگرچه داده های ما نشان می دهد در سال گذشته اوضاع اندکی بهبود یافته است. تحولات منفی مشابه ای در سال های اخیر از نظر دسترسی زنان به عدالت در لیبی و همچنین در کرانه باختری و نوار غزه فلسطین قابل مشاهده است. هرچند کرانه باختری در دهه 1990 تغییرات مثبت سریعی را در این رابطه تجربه کرده است.

نمودار شماره (2): دسترسی زنان به عدالت

womenjustice.jpg

توضیح: نمودار بالا توسعه دسترسی زنان به عدالت را بین سال های 1970-2014 برای مصر، لیبی، فلسطین / غزه، فلسطین / کرانه باختری، و تونس نمایش می دهد.

شاخص اصلی دیگر توزیع قدرت براساس جنسیت است. این شاخص به دنبال اندازه گیری میزان برابری زنان از نظر دسترسی و استفاده از قدرت سیاسی در یک جامعه است. این شاخص نیز از 0 تا 4 اندازه گیری شده است و تنها در طول چند سال امتیاز تونس، و کرانه باختری/ فلسطین، به سطح بالای 2.5 می رسد  و میانگین ها نشان می دهد که هنوز هم در منطقه خاورمیانه و شمال افریقا مردان بسیار بیشتر از زنان دارای قدرت سیاسی هستند؛ در حالی که نفوذ زنان تنها محدود به برخی مناطق است.

با نگاهی به کشورهایی که در این بررسی انتخاب شدند، متوجه می شویم که نمرات کلی بسیار پایین است. اخیراً شاهد روند رو به پایین قابل توجه ای در کرانه باختری و نوار غزه در فلسطین، و همچنین در مصر در سال 2012 بوده ایم. در مقابل، در لیبی تا زمان بهار عربی مردان دست برتر را در قدرت سیاسی داشتند و زنان تنها از نقش حاشیه ای برخوردار بودند، اما کمی پس از بهار عرب این کشور به سطوح بسیار بالاتر از دسترسی زنان به قدرت سیاسی دست یافت، البته متأسفانه می دانیم که وضعیت از آن به بعد با سقوط لیبی در جنگ داخلی و شرایط هرج و مرج گونه بدتر شده است.

نمودار شماره (3): توزیع قدرت براساس جنسیت

توضیح: نمودار بالا شاخص قدرت توزیع شده براساس جنسیت را بین سال های 1970-2014 برای مصر، لیبی، فلسطین / غزه، فلسطین / کرانه باختری، و تونس نشان می دهد.

بدترین وضعیت از نظر توانمندسازی زنان در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در عربستان سعودی مشاهده می شود. نابرابری جنسیتی در این کشور به صورت دکترین رسمی اجرا شده و عربستان، اغلب متهم به نقض فاحش حقوق زنان از سوی سازمان های بین المللی می شود. در آخرین نمودار، یعنی نمودار شماره (4)، «مؤسسه تنوع دموکراسی»، شاخص توانمندسازی زنان را به صورت جداگانه برای این کشور نمایش داده است. با این وجود، می توان به برخی تغییرات مثبت در این رابطه و در چند سال گذشته اشاره کرد. حقوق مالکیت زنان در عربستان به تازگی به طور قابل توجهی بهبود یافته است، و زنان به طور کلی تحت کار اجباری توسط دولت قرار ندارند.

با این وجود، اطلاعات نشان می دهد که مردان تقریباً انحصار قدرت سیاسی را در اختیار دارند و این جایی است که شدیدترین تبعیض علیه زنان در این کشور مشاهده می شود. تقریباً به همان اندازه، آزادی زنان از تشکیل و مشارکت در جنبش های داخلی به شدت محدود شده، آزادی بیان به طور کلی رعایت نمی شود، و در نهایت، زنان از دسترسی امن و مؤثر به عدالت برخوردار نیستند؛ هر چند که شاخص آخر تا اندازه ای از حدود سال 2005 بهبود یافته است. در کل، به جز جنبه قدرت سیاسی زنان که در چند سال اخیر تغییرات قابل ملاحظه ای داشته است، توجه به حقوق «غیر سیاسی» زنان مانند حقوق مالکیت و دسترسی به عدالت نیز روند بهبودی نسبی پیموده است. شاخص های ذکر شده تنها شاخص هایی هستند که موجب افزایش کمی در میزان شاخص توانمندسازی زنان برای عربستان سعودی در چند سال اخیر شده اند.

نمودار شماره (4): برابری جنسیتی در عربستان سعودی

توضیح: نمودار بالا شش شاخص مختلف از برابری جنسیتی در عربستان سعودی را بین سال های 1940-2014 نشان می دهد.

سخن پایانی

نوشتار حاضر مرور مختصری بر برخی از ابعاد مهم ترین شاخص های برابری جنسیتی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا داشته است و مجموعه ای بسیار دقیق و نکته بینانه از شاخص های مختلف است که می تواند هم به لحاظ دوره های زمانی و هم برای مقایسه بین کشورها اطلاعات مناسبی به ما بدهد. داده های تفکیکی به ما امکان می دهد که در مورد تحولات ابعاد مختلف توانمندسازی زنان به تفکیک هر کشور در منطقه اطلاعات مناسبی به دست آوریم.

منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا به طور واضح هنوز هم با چالش های بسیاری از نظر حقوق زنان مواجه است، اگر چه جنبه های خاصی در برخی از کشورها بهبود یافته است. ما متوجه برخی نشانه های بهبود به ویژه در تونس از نظر دسترسی و برخورداری زنان از قدرت سیاسی، و از نظر افزایش دسترسی به عدالت برای زنان در فلسطین / کرانه باختری شده ایم. با این وجود، هرچند توسعه رو به مثبت به صورت کلی در حال وقوع است اما سرعت آن بسیار کند، و تا حدی محدود است. از این رو، حقوق و مشارکت زنان هنوز هم نیاز به اولویت بندی و توجه در این منطقه دارد.




طبقه بندی: علوم سیاسی، مسائل اجتماعی، مطالعات منطقه ای، جامعه شناسی،
برچسب ها: زنان، خاورمیانه، شمال افریقا،

تاریخ : سه شنبه 26 اسفند 1393 | 01:39 ب.ظ | نویسنده : شقایق حیدری | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات