«اندیشه سیاسی در اسلام معاصر» عنوان کتابی است که شادروان حمید عنایت ۳۲ سال پیش تالیف کرده و هنوز از منابع مهم فهم اندیشه و عمل سیاسی در جهان اسلام است. پس از نگارش این کتاب و درگذشت مولف آن، تحولات زیادی در جهان اسلام رخ داده و نیروهای سیاسی جدیدی پدید آمده اند و کتاب های پرشماری در ایران و جهان درباره اندیشه سیاسی در اسلام نگاشته شده است؛ اما هنوز اندیشه تازه ای که در کتاب مرحوم مطرح نشده باشد مطرح نشده است. البته در این مدت بیرون از جریان اسلامگرایی، قرائت های تازه ای درباب تاریخ تمدن و فرهنگ و اندیشه اسلامی ارائه شده و لفظ «بنیادگرایی» که در اصل مبین پایبندی به اصول بنیادین بود، مفهوم تازه ای یافته و معادل افراط گرایی فرض شده است؛ اما این تحولات نیز از ارزش کتاب «اندیشه سیاسی در اسلام معاصر» نکاسته است.

کتابی درباره ریشه های اندیشه سیاسی در خاورمیانه
اهمیت اولیه کتاب در این است که با دسته بندی و ساده سازی انواع و اقسام جریان های فکری ذیل چند عنوان کلی، امکان شناختِ منظومه ای بزرگ و در هم تنیده و یا به اصطلاح مشهور مجموعه هفتاد و دو ملت را فراهم آورده است. در نخستین تقسیم بندی که تحت عنوان« تشیع و تسنن: تعارض و توافق» ارائه شده، مولف ابتدا دیدگاه های پیشینیان را به اجمال مطرح می کند و آن ها را مفید اما ناکافی معرفی می کند و سپس خود به مطالعه تفاوت های تشیع و تسنن می پردازد. وی برای پیش بردن این مطالعه، ابتدا از بحث جانشینی پیامبر اسلام(ص) و تفاوت دیدگاههای شیعه و سنی در این زمینه آغاز می کند و به این جمع بندی می رسد که شیعه صورتی از آرمانگرایی است که حصول هدفی برین یعنی اقامه حکومت معصوم را ارجح بر کسب قدرت سیاسی تحت هر لوا و هر شرایطی می داند. یکی از مثال های عنایت در این باب نقل قولی از قاضی سعید قمی از حکمای عصر صفوی است که در اوج قدرت سیاسی تشیع می گوید:« وقتی که حبیب خدا مخیر گردید که یا عبودیت را برگزیند یا سلطنت را، او بندگی در عین پیامبری( عبد- نبی) را بر سلطنت و پیامبری(ملک- نبی) اختیار کرد. علی هذا سلطنت ظاهره ای از پی ایشان نخواهد بود تا چه رسد به امامت جبابره. چه وقتی چنین سلطنتی به خود حضرت تعلق نگرفت، چگونه می تواند در حکم اوصیاء او آید؟ لذا اگر باید رسول اکرم را خلیفتی باشد، واجب است خلیفه دینیه باشد تا به احسن وجه شرط فرج و ظهور را برای مومنان برآورد، و این سلطنت روحانیه از آن کسی است که رسوخ در ایمان دارد، و در حقش توان گفت که در حکم نفس پیامبر است، چنانچه حضرتش در حق علی و حسن و حسین(ع) می فرمود.»
عنایت در فصل سوم کتاب درباره اندیشه حکومت اسلامی بحث می کند. در این فصل اندیشه های محمد رشید رضا، نهضت اخوان المسلمین و جماعت اسلامی پاکستان را بررسی می کند. یکی از شگفتی های پژوهش عنایت که شاید بتوان از معدود نقص های کتابش به شمار آورد، نادیده گرفتن مالک بن نبی متفکر الجزایری است که تبیین جامع تری از اوضاع مسلمانان ارائه کرده بود و قاعدتا عنایت از آن بی اطلاع نبوده است. مالک بن نبی از معدود متفکران اسلامی قرن بیستم بود که می کوشید مسئله انحطاط را از منظر فرهنگی و تمدنی و در پرتو مواجهه جهان اسلام با جهان غرب تبیین کند و بسیاری از اسلامگرایان از جمله راشد الغنوشی را از اطراف سید قطب پراکنده و به خود جذب کرد.
دموکراسی و ناسیونالیسم و تجددخواهی مباحث دیگری هستند که عنایت در فصول چهارم و پنجم کتابش به آنها می پردازد و نحوه مواضعه جریان های شیعی و سنی را با این پدیده ها بررسی می کند. تجدد خواهی شیعه و مسائل انقلاب مشروطیت ایران، جریان های اسلامی قرن بیستم در ایران و در نهایت اندیشه انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ مسائل پایانی کتاب «اندیشه سیاسی در اسلام معاصر» را تشکیل می دهند.
این کتاب را می توان دانشنامه ای کوچک درباب سیر تحولات فکری و سیاسی مسلمانان در جهان به طور اعم و مسائل ۱۰۰ سال اخیر به طور اخص به شمار آورد. این کتاب که با اسلوب علمی تدوین شده است به بسیاری از پرسش های مهم زمانه ما پاسخ می دهد. به همین علت است که این کتاب در ۳۲ سال گذشته همواره در زمره کتاب های پرفروش بوده و بارها تجدید چاپ شده است. کتاب را بهاء الدین خرمشاهی ترجمه کرده و بر آن مقدمه ای هم نوشته و انتشارات خوارزمی چاپ و منتشرش کرده است.



طبقه بندی: معرفی کتاب، اندیشه سیاسی، مطالعات منطقه ای،
برچسب ها: خاورمیانه، معرفی کتاب، اندیشه سیاسی، حمید عنایت،

تاریخ : چهارشنبه 20 فروردین 1393 | 10:20 ب.ظ | نویسنده : شقایق حیدری | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic